Steun ons en help Nederland vooruit

donderdag 30 november 2017

‘Vrienden van.. gebiedsontwikkeling’

Gebiedsontwikkeling is meestal in handen van projectontwikkelaars, grote bedrijven en gemeenten. Maar steeds vaker nemen inwoners de leiding. Dan ontstaan er andere processen, met ook een andere rol voor gemeenten. Interessante ontwikkeling met het oog op de Omgevingswet. Op vrijdag 6 oktober ging een groep ambtenaren en bestuurders uit Culemborg, op initiatief van D66 Culemborg, op excursie naar experimenten in Kampen, Zwolle en Almere. ‘de mens in het project’. Hier enkele lessen.
Kampen: Bolwerk Buitenwacht
Tegenover Kampen aan de andere zijde van de rivier ligt het Bolwerk. Hier stopt het drukke treintje Kampen-Zwolle, het is een entree naar de stad. Het Bolwerk was verwaarloosd. De gemeente vroeg Frans Soeterbroek om een organisch gebiedsproces te leiden, samen met ambtenaar stedelijke ontwikkeling. Allereerste actie was het stationsgebouw te openen, dat al 14 jaar niet was gebruikt. De ontwikkeling vond plaats ‘vanuit de energie van het gebied’ en bent aanspreekbaar voor mensen en bedrijven in de buurt. Er ontstond een ontwikkelgroep onder de naam ‘Vrienden van Bolwerk Buitenwacht’. Gekeken werd naar de historische situatie: de contouren van de burcht, het station. Die elementen moet je accentueren.
Men wist: gebiedsontwikkeling kost tijd, maar kleine successen creëren sneller draagvlak in de wijk. De afgebrande disco werd opgeruimd en de bewoners zaaiden zelf op die plek een groenstrook in. Ook het spoor werd verlegd waardoor voor het stationsgebouw een zonnige ruimte ontstond. Dit werden speldenprikken genoemd, maar eigenlijk waren het grote tussentijdse successen.
Doordat veel verschillende functies werden meegekoppeld, deden ook steeds meer partners mee. Rondom de vorm van de oude burcht werd water(berging) ingetekend. En het gebied werd benoemd tot poort naar het nationaal landschap. Voor deze nieuwe functies in het plan trok de provincie Overijssel 8 ton uit.
Uiteindelijk lag er een prachtig plan, dat met een groot aantal mensen en instanties was afgestemd. De makers waren dan ook totaal verrast toen in de gemeenteraad het plan werd afgestemd, omdat er geen 360 (zoals gesteld in de nota Parkeerbeleid) maar 270 parkeerplaatsen waren opgenomen. Dit leidde tot grote deceptie bij inwoners, ambtenaren en een deel van de raad. Hoe is het mogelijk dat een plan dat zo zorgvuldig en met liefde tot stand was gekomen, werd gebarricadeerd door een inspreker en daarna een nipte meerderheid in de raad? Momenteel ligt de ontwikkeling stil. Alle betrokkenen beraden zich.

Lessen:
Ontwikkel het gebied vanuit een fysieke plek in het gebied. Je ziet en hoort heel veel.
Benadruk de specifieke landschappelijke en historische kenmerken van het gebied, ze maken het gebied onderscheidend. Het zijn fysieke ankers.
Zoek kleine tussen-projectjes die leiden tot snel zichtbaar resultaat. Dat maakt de beweging tastbaar. ‘Er gebeurt wat’!!
Verbind meerdere belangen in je gebied, zoals waterberging, natuurontwikkeling, verbetering luchtkwaliteit, etc. Hierdoor sluiten zich nieuwe partners aan met aanvullende financieringsbronnen.
Oppositie zit soms in onverdachte hoek. Betrek raadsleden regelmatig en liefst persoonlijk. Zowel vanuit het werkapparaat, als vanuit de inwoners. Communiceer structureel stadsbreed over de plannen met ‘losse’ bewoners en bedrijven.
Zwolle: Spoorzone
Zwolle heeft ook haar spoorzone. Hier is de uitdaging om in een ontwikkelgebied uit de 90-er jaren aan de zuid-kant meer groen en ‘menselijke maat’ te krijgen en om meer (letterlijke) verbinding te krijgen tussen de gebieden aan beide zijden. Ook gaat er dagelijks een stroom van duizenden studenten van het station naar de opleidingen. Hoe profiteren stad en studenten meer van elkaar? Ook voor deze vragen werd in het gebied een ‘hoofdkwartier’ gemaakt in de vorm van een tijdelijk leegstaande ruimte aan het plein. Deze werd ingericht als studeer- en werkruimte voor de aangesloten partijen. Ook hier werd een ‘Vrienden van “ opgericht. Zij benaderden het O-team een rijks-initiatief van stedenbouwkundigen, die meedenken over complexe ruimtelijke vragen. Dit gaf een nieuwe impuls. Het O-team staat voor alle gemeenten klaar www.o-team.nl . Belangrijke suggestie van het O-team: kijk niet naar het spoor als scheidslijn maar ontwikkel alsof die scheidslijn er niet is en investeer in creatieve verbindingen (loopbrug). Maandelijks is er een Spoor-cafe, waar wordt meegedacht en informatie gedeeld.

Lessen
Maak gebruik van het O-team.
Ontwikkel het gebied ‘over de scheidslijn heen’.
Investeer in creatieve verbindingen en houd maandelijkse laagdrempelige cafe’s voor info uitwisseling.
Almere: Oosterwold
In Almere en Zeewolde is een gebied aangewezen voor 15.000 woningen. De ontwikkeling zelf wordt totaal overgelaten aan de toekomstige bewoners. Dus ook alle gemeenschappelijke voorzieningen zoals straten, parkeren, energievoorziening, waterberging, straatverlichting, etc. Er zijn vrijwel geen regels. Hierdoor ontstaan allerlei woonvormen, waarvan verschillende autarkisch, er is veel innovatie. De inrichting van het gebied gaat geheel organisch. Soms blijkt dat niet zo handig, omdat een bepaalde groep huizen bijvoorbeeld niet logisch wordt ontsloten. Maar het gaat wel. De gemeente faciliteert het proces, zonder te sturen. Dit is voor de gemeente een lastige rol en een leerproces. Interessant is dat het gebied aantrekkingskracht heeft voor zeer veel verschillende mensen, er ontstaat een gemêleerde woonwijk.

Lessen
Ook in een regelvrije zone ontstaat regelmaat en controle.
Als gemeente moet je leren los te laten in vertrouwen.
Regelvrije zones trekken innovatie aan.
In een regelvrije zone wordt de overheid opnieuw uitgevonden. Leer van deze lessen.